Steun ons en help Nederland vooruit

Publicaties

Gespreksavond in Gorechtkerk goed bezocht

11 oktober 2013

Honderd belangstellenden waren naar de Gorechtkerk gekomen om mee te praten over de bestuurlijke toekomst van Haren. Deze avond, georganiseerd door D66 en VVD, op initiatief van de raadsleden Marjan Bachman en Hein Frima, verliep in een goede sfeer, met af en toe pittige discussiemomenten. Marjan Bachman verwelkomde de aanwezigen en hield een korte inleiding. Auke van Hal trad op als gespreksleider en Hein Frima sloot de avond af.

Sandra Korthuis, lid visitatiecommissie en rapport Grenzeloos Gunnen
Op zakelijke en heldere wijze zette Sandra Korthuis uiteen hoe de visitatiecommissie te werk is gegaan, wat de bevindingen zijn en hoe de conclusies en adviezen luiden. Doel was te zien op welke wijze de Groninger gemeenten nu en in de toekomst hun inhoudelijke opgaven het best invulling kunnen geven, met als uitgangspunt welvaart en welzijn van de inwoners. Korthuis schetste een nogal somber beeld van de bestuurscultuur in de provincie. Gebrek aan vertrouwen tussen stad en ommeland, tussen gemeenten en provincies. Een provinciaal bestuur dat te snel op de stoel van de gemeenten gaat zitten, gemeenten die elkaar beconcurreren. Een web van samenwerkingsverbanden, die vooral veel geld, menskracht en tijd kosten en waarbij het resultaat in geen verhouding staat tot de inspanningen, het ontbreken van democratische controle en raadsleden die de veelheid aan samenwerkingsverbanden qua structuur en inhoud niet kunnen bijbenen. Kortom: de huidige samenwerking is te dun, loopt te traag, is te onoverzichtelijk en levert te weinig op, het maatschappelijk rendement ontbreekt. Het mankeert volgens de visitatiecommissie bij gemeenten en provincie aan besef van urgentie, aan een stip op de horizon, aan strategisch denken en handelen op de juiste schaal, aan onderling vertrouwen, aan eensgezindheid, aan daadkracht van bestuurders en aan een renderend samenspel tussen gemeenten en provincie. Als oorzaken ziet de commissie: te groot aantal gemeenten, een te kleine schaal van denken en handelen bij de meeste gemeenten, de kluwen aan samenwerkingsverbanden, de wijze waarop de provincie haar rol invult en de bestuurlijke cultuur, die gekenmerkt wordt door een afwachtende houding, onderling wantrouwen, te veel denken aan eigenbelang, een geringe gunfactor. Het advies van de visitatiecommissie is dan ook: een grondige structuur- en cultuurverandering doorvoeren door clustering tot zes gemeenten gepaard aan een grondige bestuurscultuurverandering.
Haren bij Groningen en Ten Boer?
Bij het clusteradvies is de commissie uitgegaan van: – Het nodale principe (kern met verzorgingsgebied of regiofunctie)  – De oriëntatie van de inwoners – De inhoudelijk samenhangende opgaven en kansen – De bestaande samenwerkingsverbanden – De verwachte robuustheid en toekomstbestendigheid van de nieuwe bestuurlijke situatie Drenthe was geen opdrachtgever, maar Korthuis adviseerde: ‘Neem de vrijheid om Drenthe te betrekken in het denken over nieuwe gemeenten’.
Rol van de provincie
De commissie adviseert de provincie: – Het initiatief en de leiding te nemen (maar wel door naast de gemeenten te gaan staan) – De gemeenten rugdekking te verschaffen – Ruimhartig te zijn in faciliteiten en ondersteuning – De eigen omgeving te ‘organiseren’ – Zich een competente procesregisseur te betonen.
Gemeenten moeten de provincie deze rol echter wel gunnen. De provincie beschikt niet over instrumenten om opschaling af te kunnen dwingen. Pas nadat de arhi-procedure is gestart kan de provincie ingrijpen.

Discussie
Enkele inwoners wezen op de factor tijd: cultuurverandering kost vele jaren. En hoe kun je de cultuur eigenlijk veranderen? Gaat Korthuis niet uit van een statische bestuurscultuur terwijl de wereld snel verandert? Betoogd werd dat de stad de ommelanden al eeuwen beheerst. Geklaagd werd over de rigide opstelling van de provincie: opleggen van een tijdpad, niet naast de gemeenten staan, maar tegenover de gemeenten. Waarom niet wachten op de verkiezingen? En is zelfstandig blijven ook nog een optie? En wat als het straks landsdelen worden? Sandra Korthuis had wel begrip voor de opstelling van de provincie: vaart maken en het zou ongewenst zijn als herindeling de verkiezingen gaat beheersen. ’Er zijn meer belangrijke vraagstukken’. Het hele traject kost veel tijd, dus er moet vaart gemaakt. Cultuurverandering kost tijd, maar als de wil er is om te veranderen, kan dat best lukken. Zelfstandig blijven is alleen mogelijk als de inwoners bereid zijn de kosten van het inhuren van kwalitatief geschikt personeel wil betalen. En dan is het nog de vraag of het een wenselijke positie is: Haren isoleert zich daarmee van de omgeving. Er is ooit berekend dat het samenvoegen van de noordelijke provincies 50 miljoen per jaar zou besparen, vertelde Korthuis. Maar de keus is nu: eerst de gemeenten en dan weer eens naar de provincies kijken.

Johannes Frieling, oud wethouder Tynaarlo

Frieling gaf een overzicht van beleidsterreinen waar alles al voor vele jaren geregeld is binnen de Regio Groningen-Assen, voor Haren zowel als voor Tynaarlo: ruimtelijke ordening en infrastructuur. Haren kampt voor een groot deel met dezelfde problemen als Tynaarlo: moeite om de voorzieningen in stand te houden. Identiteit en verwantschap zit in de kernen zelf, in de mensen, betoogde Frieling, dat verandert niet door herindeling. Wil je een plattelandsgemeente zijn of een stedelijke gemeente, dat is de vraag. Een plattelandsgemeente heeft eigen problematiek: relatief veel wegen en bermen bijvoorbeeld, duur in onderhoud. Toen Zuidlaren, Tynaarlo, Eelde en Vries fuseerden, was de verwachting dat dat een duurzame oplossing zou zijn. Maar nu, vijftien jaar later, is Tynaarlo al veel te klein. Samen met Haren kom je aan 50.000 inwoners en dat is nog steeds te klein. ‘Haren kiest dus of voor Groot-Groningen of voor Groot-Assen’, besloot Frieling.
Dick Vrieling, oud-griffier Groningen
Vanuit het perspectief van gemeenteraden gaf Vrieling enkele waarschuwingen: laat dit niet allemaal over aan de overheidsmanagers, raadsleden hobbelen er achteraan. Wees voorzichtig met een proces dat de bestuurders nog verder afdrijft van hun wortels: de gemeenteraad. Bij een grote gemeente gaan de goeie ambtenaren al snel op de stoel van de uitvoerder zitten, ingewikkelde beleidsstukken schrijven en dat leidt tot ‘bestuurlijke blubber’. De raad is het hoogste orgaan, de raad gaat overal over, de raad kan zeggen: ho, we doen het even niet. Maak een kolom ‘democratisch gehalte van de gemeenteraad’ naast de kolom ‘bestuurskracht’ en toets de plannen ook daar aan. En combineer schaalvergroting met schaalverkleining = de menselijke maat. Groningen werkt met stadsdelen die eigen budgetten hebben. Dat is goed te organiseren.
Cor Drost, oud wethouder Hoogezand-Sappemeer
Hoogezand is een industriële gemeente, de inwoners zijn georiënteerd op Groningen, er is veel pendel tussen beide plaatsen. Werk is het belangrijkst thema in Hoogezand. Er is gebrek aan werk en dat leidt tot structurele armoede, een probleem dat door de herindeling niet zal worden opgelost. Voor Hoogezand is dat een spanningsveld: herindeling is niet goedkoper. Drost wees op het verschil in besteedbaar inkomen tussen de gemeenten. Haren staat landelijk op plaats 18, Tynaarlo op 38 en Hoogezand-Sappemeer eindigt boven de 400. Wel heeft Hoogezand het laagste tarief gemeentelijke lasten van deze drie gemeenten.

Discussie
De discussie ging over het nodale principe, over de vraag of de Regio Groningen-Assen niet als uitgangspunt moet worden genomen, over het verschil tussen een plattelandsgemeente en een cluster met een stedelijke kern, over het betrekken van inwoners bij de discussie, de ervaringen van Hoogkerk, hoe kun je in een groot verband de kleinschaligheid behouden. Hoe voorkomen we dat Haren een soort Helpman wordt? ‘Veel mensen willen meedoen in de bestuurlijke drukte’, zei Vrieling, ‘geef ze gewoon de gelegenheid zich uit te spreken’.
Al met al een zinvolle avond, met de aantekening dat het goed zou zijn geweest als de herindelingsdiscussie was gestart met de uitleg over het rapport Grenzeloos Gunnen.

Wil Legemaat

Gepubliceerd op 18-12-2013 - Laatst gewijzigd op 22-11-2018